📌 Series Hành trang vào đời (Ngày 01/30) - Nhóm 1: Tiền bạc và tài chính cá nhân
Năm lớp 11, mình tình cờ đọc được vài cuốn sách tài chính cá nhân nổi tiếng. Lúc đó chưa kiếm ra đồng nào, nhưng sau những trang sách ấy, cách mình nhìn đồng tiền đã hoàn toàn thay đổi: tiền không chỉ là thứ để tiêu cho sướng tay, mà là công cụ để điều phối tương lai.
Đến khi bước chân vào đại học, trong khi nhiều bạn bè còn đang bỡ ngỡ với việc cầm một cục tiền sinh hoạt lớn trong tay, mình đã tự thiết lập một hệ sinh thái kỷ luật khá chặt chẽ cho bản thân: "chi trước tiêu sau".
Số tiền bố mẹ chắt chiu gửi lên hàng tháng được mình bóc tách ngay từ ngày đầu tiên thành các phong bì rạch ròi: ăn uống, học tập, đi lại, và một khoản để dành đem đi đầu tư. Không phải đợi đến cuối tháng thừa bao nhiêu thì tiết kiệm, mà là cất tiền tiết kiệm đi trước rồi mới sống dựa trên phần còn lại.
Nghe trên lý thuyết thì văn minh và bài bản lắm, nhưng để vận hành được nó trong đời thực, cái giá phải trả không hề rẻ chút nào.
Cái Giá Thật Của Sự Kỷ Luật
Để không bị thâm hụt vào số tiền tiết kiệm, mình gần như phải tự tay cắt bỏ hầu hết những thú vui thông thường của một sinh viên:
- Nhậu nhẹt thâu đêm: Cắt sạch.
- Cà phê la cà quán xá: Cắt.
- Những buổi tụ tập vô thưởng vô phạt: Từ chối.
Cuộc sống của mình khi ấy thu hẹp lại thành một đường thẳng tắp: từ phòng trọ đến trường, từ trường về phòng trọ, học bài, ngủ, rồi lặp lại. Nhìn từ bên ngoài vào, cuộc sống đó quả thực... cực kỳ nhàm chán và đơn điệu.
Cùng lúc đó, mình quan sát thấy những bạn bè xung quanh sống một cuộc đời rất khác. Có những bạn vừa nhận tiền gia đình gửi lên đầu tháng là lập tức hào sảng bao cả chục đứa đi uống trà sữa sang chảnh. Mình nhìn mà thấy chạnh lòng, xót xa. Bản thân đồng tiền đó có khi được bố mẹ ở quê chắt chiu từ bao nhiêu ngày dãi nắng dầm mưa ngoài đồng ruộng hay tăng ca đến kiệt sức trong nhà máy. Có lẽ vì bệnh sĩ diện nhất thời, hoặc đơn giản vì các bạn chưa bao giờ phải nếm trải cảm giác tự mình làm ra một đồng tiền nên mới có thể vung tay nhẹ tênh như thế.
Lại có những người bạn khác, cứ đến tuần cuối tháng là bắt đầu đi vay mượn khắp nơi, hoặc lặng lẽ ăn mì tôm cả tuần liền để chờ khoản trợ cấp tiếp theo. Không phải gia đình họ cho ít tiền, mà vì họ không có khái niệm quản lý dòng tiền. Ban đầu mình xót, nhưng rồi mình hiểu: họ chưa từng được ai dạy về tiền từ sớm, và đó không hoàn toàn là lỗi của họ.
Khoản Lố 200 Nghìn Và "Món Quà Cho Tâm Hồn"
Thế nhưng, mình cũng không phải là một cỗ máy hoàn hảo.
Đôi khi vì bạn bè tha thiết rủ rê không tiện từ chối, hoặc chỉ vì một cơn sở thích bất chợt nảy sinh sau chuỗi ngày dài ngột ngạt, mình cũng tiêu lố. Có tháng mình tiêu vượt ngân sách 100 đến 200 nghìn đồng. (Dù trong ngân sách, mình luôn cố ý chừa ra một khoản đệm an toàn khoảng 500 nghìn cho những biến cố bất ngờ).
Trước đây, mỗi lần nhìn vào con số lố 100–200 nghìn đó, mình từng cảm thấy vô cùng ân hận và tự dằn vặt bản thân. Mình tự trách: "Sao mày kỷ luật kém thế? Đã lên kế hoạch rồi mà sao lại để thâm hụt?".
Nhưng càng trưởng thành, mình càng nhìn nhận khoản tiền đó bằng một góc nhìn bao dung hơn. Thực ra, 200 nghìn không phải là số tiền quá lớn đến mức làm sụp đổ kế hoạch tài chính. Nó chỉ trở nên khổng lồ và ngột ngạt bởi vì chính sự khắt khe thái quá mà mình tự tròng vào cổ mình.
Khi bạn đã tự tước đi mọi niềm vui nhậu nhẹt, cà phê, tụ tập; khi bạn ép bản thân phải sống như một vị tu sĩ chỉ để giữ vững kỷ luật đầu tư, thì khoản tiền vượt ngân sách nhỏ nhoi ấy chính là thứ cứu rỗi cuộc sống tẻ nhạt của bạn. Nó nhắc bạn nhớ rằng bạn vẫn là một con người bằng xương bằng thịt, chứ không phải một bảng tính Excel vô tri.
Bây giờ, mình không còn gọi đó là sai lầm nữa. Mình xem 200 nghìn đó như một món quà nhỏ để an ủi một tâm hồn đã phải gồng lên để lớn quá sớm.
Học Cách Tiết Kiệm Mà Không Trừng Phạt Bản Thân
Cảm giác nhìn bạn bè trang lứa có thể tiêu pha thoải mái không cần nghĩ ngợi, trong khi bản thân ở cùng độ tuổi lại phải ngồi tính toán từng nghìn lẻ để tích lũy đầu tư - cái cảm giác đó chưa bao giờ là sự tự mãn hay kiêu hãnh cả.
Có những lúc, nó chỉ đơn giản là cảm giác cô đơn và kiệt sức.
Học cách tiết kiệm tiền không phải là học cách trở thành một kẻ bủn xỉn hay tự đày đọa cuộc đời mình. Nếu một phương pháp tài chính khiến bạn luôn thấy bức bối, ngột ngạt và cay đắng với chính mình, thì phương pháp đó sớm muộn gì cũng sẽ gãy đổ.
Hệ thống tài chính tốt nhất cho người mới bắt đầu không phải là hệ thống mang lại lợi nhuận cao nhất trên giấy tờ, mà là hệ thống bạn có thể kiên trì sống chung với nó trong nhiều năm mà không căm ghét cuộc đời của chính mình.
Và trong hệ thống ấy, hãy luôn chừa lại một khoảng đệm nhỏ - để thỉnh thoảng, bạn được phép thở phào và làm một con người bình thường.
Điều Hướng Series
- 📖 Lời mở đầu: Hành trang vào đời: Lời mở đầu cho series 30 ngày
- 💡 Toàn bộ danh mục bài viết: Xem tại chuyên mục Life & Growth